على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
3648
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
شتر آبكش . ج : نواضح . ناضحة ( n zehat ) ص . ع . مؤنث ناضح . ناضد ( n zed ) ص . ع . آنكه متاع و كالا را روى هم مىچيند . ناضر ( n zer ) ص . ع . روى تازه و با رونق و بهجت . و درخت سخت سبز . و رنك نيك . و در مبالغه رنگها گويند : احمر ناضر و اخضر ناضر و اصفر ناضر . ناضر ( n zer ) ا . ع . چغرلاوه و طحلب . ج : نواضر . ناضرة ( n zerat ) ص . ع . درخشنده . و تابان . قوله تعالى : وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ اى مشرقة . ناضف ( n zef ) ص . ع . رجل ناضف : مرد بسيار گوز زننده . ناضل ( n zel ) ا . ع . بهادر و غازى . ناطب ( n teb ) ا . ع . پالونه و ترشپالا . ناطح ( n teh ) ا . ع . هر چه پيش آيد شخص را از مرغ و وحش . و نيز ناطح : رنج و سختى و شدت . ج : نواطح . و ما له ناطح و لا خابط : نيست او را نه گوسپندى و نه شترى . و نطح و ناطح نام دو ستاره است در شاخ حمل و آنها را شرطان گويند كه يكى از منازل قمرست . ناطر ( n ter ) ا . ع . باغبان رزستان و نخلستان . ج : نطار و نطراء و نطرة . و خدمتگار حمام و گرمابه . ناطس ( n tes ) ا . ع . جاسوس و مفتش . ناطع ( n te ' ) ص . ع . آنكه با دندانهاى پيشين مىخورد . و آنكه در كام سخن مىگويد . و بياض ناطع : سپيدى خالص . ناطف ( n tef ) ا . ع . نوعى از حلوا كه به فارسى شكرينه گويند . ناطفى ( n tefiyy ) ا . ع . شكرينه فروش . ناطق ( n teq ) ا - ص . ع . گوينده . و كتاب واضح و آشكاركننده . و ما له ناطق و لا صامت : نيست او را نه حيوانى و نه مالى ديگر . ناطق ( n teq ) ص . پ . مأخوذ از تازى - نطقكننده و گوينده و فرگويا و سخن راننده و متكلم . و غير ناطق : گنك و آنكه نطق و بيان ندارد . و حيوان ناطق : انسان . و حيوان غير ناطق : بهيمه . ناطقة ( n teqat ) ص . ع . قوهاى كه بدان شخص تكلم مىكند . ناطقة ( n teqat ) ا . ع . خاصره . ناطقه ( n teqe ) ص . پ . مأخوذ از تازى - قوهاى كه بدان شخص تكلم مىكند و سخن مىگويد . و طوطى ناطقه : طوطى حرفزن . ناطل ( n tal ) و ( n tel ) ا . ع . خمر و مى . و پيمانه شراب . ج : نياطل و نواطل . ناطل ( n tel ) ا . ع . يك آشام از آب و شير و شراب . و آنچه در پيمانه باقى مىماند . و ما ظفرت بناطل : يعنى چيزى دستياب من نشد . ناطل ( n tel ) ا . پ . نام وزنهاى . ناطلب ( n - talab ) ص . پ . ناخوانده . ناطور ( n tur ) ا . ع . باغبان رزستان و نخلستان . و آنكه از دگل كشتى پاسبانى مىنمايد . ج : نواطير . و ابن الناطور : نام منجمى . ناطورى ( n turi ) ا . پ . مأخوذ از تازى - كشتبان و نگاهدارندهء كشت و زراعت . ناظر ( n zer ) ا . ع . چشم و نقطهء سياه چشم و مردمك چشم . و بينايى چشم . و رگى در بينى كه اشك از وى برآيد . و استخوانى كه از پيشانى تا خيشوم فرود آيد . و ناطور و باغبان . و ديدبان و نگهبان . و نام قلعهاى . و فلان شديد الناظر : يعنى فلان پاك از تهمت است و بپرى چشم نگاه مىكند . ناظر ( n zer ) ا - ص . پ . مأخوذ از تازى - نگرنده و نگاهكننده و نظر كننده و مباشر و كارگزار و نگهبان . و مير سامان و آنكه در كارى نظارت دارد و خوب و بدكار سپردهء وى مىباشد . و آنكه توشه و آذوقه خريدارى مىكند و تدارك مىبيند . و ناظر بيوتات : ميرسامان و كسى كه مخارج بيوتات دولتى سپرده وى مىباشد . و ناظر در سراى : نويسندهاى كه بر در سراى پادشاهان نشيند تا هر كدام از نوكران كه بچاكرى حاضر نشوند بنويسد . و ناظر شدن : نگريستن و نگاه كردن و نظر كردن . ناظران ( n zer ne ) ا . ع . به صيغه تثنيه : دو مجراى دمعه كه از گوشهء چشم بجانب بينى فرود مىآيد . ناظرة ( n zerat ) ا . ع . چشم . ج : نواظر . ناظرهخوانى ( nazere - x ni ) ا . پ . واو معدوله - مطالعه كتاب و درس . ناظم ( n zem ) ص . ع . كسى كه مرواريد را برشته كشد . و آنكه سخن را موزون كند و ترتيب دهد . و ماهى و يا سوسمارى كه داراى دو خط نظام باشد . ر . نظامان . ناظم ( n zem ) ا - ص . پ . مأخوذ از تازى - جمعكننده و ترتيب دهنده و نظم دهنده و آرايشكننده و بند و بست